D-DAY

Geplaatst op 1 januari 2005 door Jos Martens
In 2004 herdachten we de zestigste verjaardag van de geallieerde landing in Normandië op 6 juni 1944.
 Dat betekent: veel uitzendingen en heruitzendingen op televisie, reportages en films, interviews met overlevenden, sommige nieuw, de meeste gemaakt in 1994 ter gelegenheid van de vijftigste herdenking. Kranten en tijdschriften pakten uit met promotieacties, waarbij je boeken of dvd"s kon verwerven tegen een gunstprijsje, mits het uitknippen van bonnen.

Met "De langste dag" schreef de Amerikaan van Ierse afkomst Cornelius Ryan (1920-1974) in 1959 geschiedenis in twee betekenissen van het woord. Hij bracht honderden ooggetuigenverslagen samen in een boek dat leest als een roman. Dit sloeg zodanig in dat het een nieuwe literaire term voortbracht: faction, een samentrekking van facts (feiten) en fiction, historische feiten en feitjes in romanvorm gegoten. Bijzonder aan zijn werkwijze was dat hij voor een bepaalde gebeurtenis verschillende getuigenissen uit de geallieerde hoek en van Duitse kant probeerde samen te brengen, wat hem zeer vaak ook lukte. Het succes was zo groot dat het boek talloze vertalingen beleefde, waaronder meer dan veertig drukken in het Nederlands, en dat het in 1962 verfilmd werd als "The longest day" met een internationale plejade van sterren. (Deze superproductie wordt nog steeds elk jaar rond 6 juni door diverse televisiestations heruitgezonden!) Ryan liet zijn "De langste dag" volgen door "De laatste slag" (over de slag om Berlijn in 1945) en "Een brug te ver "(over de luchtlandingsoperatie bij Arnhem in 1944). Zijn planning om tegen eind jaren 1980 een reeks van vijf soortgelijke boeken over de Tweede Wereldoorlog te voltooien, werd doorkruist door de slepende ziekte die hem voortijdig zou doden.

Stephen E. Ambrose (1936-2002) schreef een biografie in twee delen over generaal Eisenhower, de algemene bevelhebber over de geallieerde troepenmacht. Hij werd als historicus verbonden aan het Eisenhower Center in New Orleans en als docent geschiedenis aan de Universiteit in dezelfde stad. Hij bracht het tot directeur van het Eisenhower Center en het D-Daymuseum. Het Eisenhower Center heeft onder andere als taak zoveel mogelijk documenten en mondelinge getuigenissen te verzamelen over de Tweede Wereldoorlog. Ambrose was onder de indruk van Ryans werk, maar het bevredigde hem niet helemaal. Vandaar dat hij met de staf van het Eisenhower Center vele jaren werkte aan een verbeterde en uitvoerigere versie, die in 1994 klaar raakte en pas nu in het Nederlands vertaald werd. Ondertussen had hij wereldwijde bekendheid verworven met zijn boek "Band of Brothers", waarin hij een compagnie van de 101ste Amerikaanse luchtlandingsdivisie volgde tot bij het einde van de oorlog. Het boek werd door Tom Hanks en Steven Spielberg verfilmd tot een al even succesrijke gelijknamige televisiereeks.

Meer dan Ryan streefde Ambrose ernaar in zijn “D-Day" oral history te verheffen tot een volwaardige vorm van hedendaagse geschiedschrijving, zonder diens vlotte stijl te verloochenen. Vanzelfsprekend verwerkt hij ook geschreven bronnen, zoals officiële rapporten of eerdere studies over deelaspecten. Hij poogt zoveel mogelijk tegenstrijdige ooggetuigenverslagen te verzoenen -altijd al een probleem in hectische omstandigheden als deze grootscheepse en chaotische landing. Hij gaat uitvoerig in op de situatie bij verdedigers en aanvallers, schetst duidelijk hun respectievelijke problemen, geeft een beknopte biografie en karakterschets van de bevelhebbers van beide partijen. Verder behandelt hij de training -of het gebrek daaraan- bij de troepen te velde en de zeer gecompliceerde organisatie van Operatie Overlord (de geallieerde invasie in Normandië).

Als rode draad in zijn verhaal kiest hij, eerder dan de chronologische structuur van Ryan, voor een systematische achtereenvolgende behandeling van de landing op elk van de verschillende stranden, van Utah Beach in het westen tot Sword in het oosten. Telkens poogt hij overlapping met het boek van Ryan te vermijden, zonder daar uiteraard helemaal in te slagen. Een voorbeeld: een dramatisch hoogtepunt in Ryans relaas -en de latere verfilming ervan- was de bestorming van de steile klif van Pointe du Hoc door de Amerikaanse rangers. De hele bloedige operatie eindigde op een anticlimax: de fortificaties waren leeg, de kanonnen vervangen door imitaties. Hier gaat Ambrose verder waar Ryan stopte. De rangers ontdekten dat de kanonnen kort tevoren landinwaarts waren versleept en goed gecamoufleerd klaar stonden om Utah Beach onder vuur te nemen. Een overrompelende stormloop van de rangers vernietigde het geschut vooraleer de Duitse artilleristen het in werking konden stellen (p. 411-412).

Ambrose start zijn verslag van "de langste dag" om 0.16 u met de aanval van Britse parachutisten op een brug over het Orne-kanaal; hij sluit het af om middernacht van dezelfde dag met het dankgebed van luitenant Winters van het 506de Infanterieregiment, 101ste luchtlandingsdivisie in Ste.-Marie-du-Mont.


Stephen E. Ambrose, D-DAY 6 juni 1944 Roeselare (Roularta), 2004, 24 x 15,5 cm, 623 blz., 24,90 EUR.
Bericht geplaatst in: boekrecensie