OOG IN OOG MET HET VERLEDEN

Geplaatst op 12 maart 2005 door Niels Arts
‘Mon Dieu, mon Dieu, ayez pitié de moi et de ce pauvre peuple’. Generaties Nederlanders hebben deze laatste woorden van Willem van Oranje op school moeten leren.
 
‘Mon Dieu, mon Dieu, ayez pitié de moi et de ce pauvre peuple’ (Vert.: Mijn God, Mijn God, heb medelijden met mij en met dit arme Volk) kon Willem van Oranje nog uitbrengen toen hij op 10 juli 1584 werd neergeschoten door Balthasar Gerards. Generaties Nederlanders hebben deze laatste woorden op school moeten leren.
 
Velen weten echter niet dat deze zinnen de lippen van de prins nooit hebben verlaten. Willems verwondingen waren van dien aard dat ieder mens er direct aan zou bezwijken. In werkelijkheid zijn Willems laatste woorden verzonnen en op een later tijdstip toegevoegd door Pieter Loizeleur (beter bekend als De Villiers), de calvinistische hofpredikant van de prins. Loizeleur was een slimme propagandist en een groot liefhebber van de laatste woorden. Het is dan ook niet vreemd dat hij de weergave van het sterven van de held der Nederlanden voor de calvinistische kar heeft gespannen.
 
De moord op Willem van Oranje is een van de vele bekende en minder bekende verhalen over de vaderlandse geschiedenis die zijn opgenomen in het meeslepende boek van historicus Willem Velema, ‘Oog in oog met het verleden; de vaderlandse geschiedenis in 91 verhalen’. Een greep uit de verhalen brengt ons bij de moord op Bonifatius (754), het verlies van Formosa (1662), de Belgische opstand (1830), de Februaristaking (1941), de Bijlmerramp (1992) en de moord op Pim Fortuyn (2002). Doordat er veel aandacht wordt geschonken aan interessante en frappante details onderscheidt het boek zich, zoals de makers ons ook proberen duidelijk te maken, van traditionele overzichtswerken van de Nederlandse geschiedenis.
 
In feite kan ik alleen maar lovend zijn over het boek. Iedereen die in geschiedenis geïnteresseerd is zal genieten bij de uiteenlopende verhalen, die op een zeer levendige wijze worden verteld door uitmuntende historici. Het boek blijft boeien, of het nu in één ruk wordt uitgelezen of niet. Zoals de adverterende beschrijving van uitgeverij Spectrum al zegt is een lange spannende tijdreis mogelijk, van de opstand der Bataven onder Julius Civilis in 69 tot de moord op Theo van Gogh in 2004, maar ieder hoofdstuk is ook zelfstandig leesbaar.
 
Toch zal de lezer heel af en toe het gevoel krijgen dat het boek iets te gehaast in elkaar is gezet. Wanneer er iets meer aandacht aan de afwerking zou zijn besteed en een aantal mooie afbeeldingen zou zijn toegevoegd had het boek niet misstaan als het belangrijkste overzichtswerk van de vaderlandse geschiedenis. Daarnaast staat er bij de website van uitgeverij Spectrum een afbeelding van de voorpagina met de ondertitel: ‘de vaderlandse geschiedenis in 100 verhalen’, wat bij mij al gauw de suggestie wekt dat de makers van het boek een aantal onvoltooide verhalen geschrapt hebben, om er voor te zorgen dat het boek op tijd klaar was voor de boekenweek: Spiegel van de Lage Landen; Boeken over onze geschiedenis. Dat is jammer, omdat het kwalitatief hoogstaande boek een dergelijke promotieweek helemaal niet nodig heeft.
 
Dergelijke minpuntjes kunnen echter niet verhinderen dat ‘Oog in oog met het verleden’ een ongelofelijk helder en spannend geschiedenisboek is voor de geïnteresseerde leek. Mensen met een bovengemiddelde kennis van de Vaderlandse geschiedenis zullen er echter ook nog heel wat nieuws in kunnen ontdekken. Wist u bijvoorbeeld dat de grote verkiezingsoverwinning van de NSB in 1935 voor een groot deel te danken was aan deftige kiezers uit gemeenten als Zandvoort, Bloemendaal, Naarden, Voorburg, Maartensdijk en Bilthoven? Of dat Hugo de Groot na zijn ontsnapping in een boekenkist moest leven als een opgejaagd dier?
 
W.Velema (e.a.), Oog in oog met het verleden; De vaderlandse geschiedenis in 91 verhalen, Utrecht, Spectrum, 392 blz., €14,95 (EUR).
ISBN: 90-2749-769-9
Bericht geplaatst in: boekrecensie