WINKLER PRINS ENCYCLOPEDIE VAN HET KONINKLIJK HUIS

Geplaatst op 14 mei 2005 door Niels Arts
Wist je dat Beatrix Burggraaf van Antwerpen is? En Barones van Besançon? En dat dit beide adellijke titels zijn die in vroeger tijden door de Oranjes gevoerd werden?
Wist je dat Beatrix Burggraaf van Antwerpen is? En Barones van Besançon? En dat dit beide adellijke titels zijn die in vroeger tijden door de Oranjes gevoerd werden? Nee? Ik ook niet.
 
In de Encyclopedie van het Koninklijk Huis, die uitgeverij Spectrum heeft uitgebracht ter ere van het jubileumjaar van Koningin Beatrix, wordt duidelijk dat de titels ook wel bekend staan als ‘slapende titels’, aangezien ze niet officieel staan ingeschreven in het adelregister van de Hoge Raad van Adel. In officiële stukken, zoals wetten, wordt er nog verwezen naar de 48 (!) slapende titels van de Oranjes. Beatrix wordt dan aangeduid als ‘Beatrix, bij de Gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz., enz., enz.’ Met dit drie maal enz. wordt bedoeld de titel Prinses van Lippe-Biesterfeld, maar ook alle slapende titels van de Oranjes.
 
Bij het verkrijgen van dit naslagwerk ging ik na wat ik nu eigenlijk al wist van ons koningshuis? Ik kwam tot de conclusie dan dat ik, afgezien van wat basiskennis over Willem van Oranje, Juliana, Wilhelmina en onze eigen Beatrix, niet veel verder kom dan wat RTL Boulevard mij mededeelt. Het was dus de hoogste tijd om mijn kennis eens wat uit te breiden met deze encyclopedie.
 
Het is voor het eerst in de geschiedenis dat er in Nederland zo’n compleet naslagwerk over het Koninklijk Huis verschijnt. In de bijna 400 pagina’s van dit naslagwerk staan ruim 700 stukjes over onze monarchie in alfabetische volgorde. In het boek kun je lezen over het heden en verleden van de Oranjes en alles wat daarmee te maken heeft. Zoals: Wat is het Civiele Huis nu eigenlijk? Wat houden de Bilderbergconferenties in? Wie was Willem II nu eigenlijk? Wat voor functie vervult een particulier secretaris? Daarnaast biedt het boek inzicht in het dagelijks functioneren van de monarchie. Zo wordt bijvoorbeeld de agenda van Beatrix beschreven.
 
In elk stukje worden historische feiten en wetenschappelijke inzichten gecombineerd met algemene wetenswaardigheden en interessante weetjes. De makers van de encyclopedie proberen een beeld te schetsen van de monarchie en van de invloed die het instituut in de afgelopen twee eeuwen heeft gehad op de Nederlandse samenleving en staatsinrichting. Bovendien worden er staatsrechtelijke aspecten en historische en sociaal-maatschappelijke elementen behandeld.
 
Maar op de redactionele benadering van die aspecten en elementen is de nodige kritiek. In een recent artikel in de Volkskrant viel te lezen dat de Britse historicus David Cannadine, een gevierd onderzoeker van adel en koningshuis, een aantal weken geleden tijdens een congres in Den Haag kanttekeningen plaatste bij de Encyclopedie. Hij maakte duidelijk dat het boek wel methodologisch weergeeft hoe de koningin binnen de regering het landsbelang dient, of denkt te dienen, maar dat concrete voorbeelden nauwelijks voorradig zijn.
 
Cannadine wees erop dat de redactie van de encyclopedie het blijkbaar niet nodig vond om aandacht te schenken aan de trefwoorden macht, invloed of politiek. Ook plaatste hij kanttekeningen bij de beschrijving van ‘regering’. Daarbij staat: ‘Hoewel de Koning deel uitmaakt van de regering, is niet duidelijk in hoeverre hij werkelijk meeregeert.’ ‘Passend wellicht, deze formulering, voor een fraai uitgevoerd naslagwerk – dat als geheel goed is geredigeerd en op tekstuele keuzemomenten een keurige middenweg zoekt – maar niet bevredigend’, aldus Cannadine.
 
Als leek op het gebied van ons koningshuis was ik aanvankelijk zeer te spreken over de Encyclopedie. Door het boek werd mijn kennis namelijk aanzienlijk uitgebreid. Maar nadat ik de mening van Cannadine had gelezen werd ik wat sceptischer. En naarmate ik het boek verder had bestudeerd werd ik steeds negatiever over het naslagwerk.
 
Misschien ben ik enigszins paranoïde, maar het viel me op een gegeven moment op dat er bij de afsluiting van een aantal veel betwistte en voor het koningshuis ‘moeilijke’ onderwerpen, toch nog een enigszins positieve draai richting onze monarchie werd gegeven. Zo van: ‘Tja, de brandschone reputatie van ons koningshuis wordt of werd hierdoor enigszins aangetast, maar eigenlijk valt het allemaal reuze mee.’ En ik moet zeggen: ‘Dat beviel me totaal niet.’ Op deze manier lijkt het er namelijk op dat de redactie van het boek niet helemaal objectief is geweest in de benadering van enkele onderwerpen, en het ons koningshuis rooskleuriger afbeeldt dan in werkelijkheid het geval is of was.
 
Zo staat er op het eind bij de ‘Lockheed-affaire’: ‘In een tweetal kort na het overlijden van prins Bernhard gepubliceerde interviews gaf de prins toe dat hij het geld had aangenomen, maar hij zei erbij dat het geld niet voor hemzelf bedoeld was, maar voor vrienden en goede doelen, waaronder het Wereld Natuur Fonds.’ Ofwel: ‘Prins Bernhard deed iets verkeerd, maar met alle goede bedoelingen.’
 
Bij ‘absolutisme’: Over de toepasselijkheid van de term absolute monarchie wordt in de geschiedwetenschap overigens getwist, Bij nadere beschouwing blijkt de zo aangeduide monarchie, bijvoorbeeld het bewind van Lodewijk XIV, namelijk minder absoluut dan de term suggereert. Ofwel: ‘De monarchie is zo slecht nog niet.’
 
En bij ‘Zorreguita-affaire’: Zorreguita bleef weg bij het huwelijk, maar zou in 2004 wel aanwezig zijn bij de doop van Catharina-Amalia, het eerste kind van prins Willem-Alexander en prinses Máxima. Op een paar protesten na, nam vrijwel niemand daar nog aanstoot aan’ Ofwel: ‘De eerste reacties waren tamelijk overdreven.’
 
Het laatste minpunt is de prijs. Vijftig euro voor een boek is veel geld en je moet wel een echte Oranjeliefhebber zijn om er dat voor over te hebben. Voor iemand die het koningshuis alleen volgt via RTL Boulevard, zoals ik, is het dat zeker niet waard.

F.J.J. Tebbe e.a., Winkler Prins Encyclopedie van het Koninklijk Huis, Utrecht, Spectrum, 384 blz., €49,75 (EUR), ISBN: 90-274-9745-1
Bericht geplaatst in: boekrecensie