Geschiedenis.nl

Ik ben uit de tijd van de Grote Drie: Mulisch, Reve, Hermans. Hoewel Vestdijk, uit de periode daarvoor, lang mijn favoriete schrijver was. Ik weet eerlijk gezegd niet of er op dit moment Grote Schrijvers zijn en hoeveel er dat dan zouden moeten zijn. Ilja Leonard Pfeijffer en Auke Hulst horen daar wat mij betreft wel bij. De Grote Twee dus? Ach, het is voor iedereen anders en roem is tijdelijk. Ik denk dat Mulisch en Hermans nu, door mensen tussen de 20 en de 50, veel minder gelezen worden en Reve misschien wel helemaal niet meer. Terwijl 'Herinneringen van een Engelbewaarder' (Hermans) verplichte kost zou moeten zijn voor iedereen die iets wil weten van de meidagen van 1940 in Nederland. En hoe kun je de jaren 1950 begrijpen zonder 'De Avonden' (Reve) te hebben gelezen?

Auke Hulst heeft met Tandenjager niet alleen een spannend en intrigerend verhaal geschreven. Het boek is ook een tijdsbeeld van de 19e eeuw. De indrukwekkende openingsscene is gesitueerd op het slagveld van Waterloo. Daarna reizen we door naar Londen, Amsterdam, Bath, een kasteel in Gelderland (?) en Paramaribo om te eindigen (in de 20e eeuw) in New York. De 'plot' van het boek is (laten we eerlijk zijn) krankzinning. Eerder las ik De Mitsukoshi Troostbaby Company en Slaap zacht, Johnny Idaho en dan weet je dat Hulst niet vast zit aan regels en wetten voor romanschrijvers. Hij kiest eigen wegen en dat zijn niet de makkelijkst begaanbare routes. Toch leg je Tandenjager niet snel weg. Dat komt omdat Auke Hulst prachtig kan schrijven in een bijna mystieke stijl die je soms bij de keel pakt. En af en toe, wat mij betreft, ontspoort. Dan gooit Hulst erg veel verf tegen het doek aan en vraag je je als lezer af of het resultaat een Rembrandt of een vervalsing is.

Ik kan niet teveel over het verhaal vertellen zonder de verrassende kern te verraden. De hoofdpersoon van de roman is Vos, een pauper die zich aan zijn naargeestig milieu wil ontworstelen en met die missie door de wereld trekt. Door een toeval wordt hij tandenjager, iemand die tanden en kiezen uit de monden van overledenen sloopt en doorverkoopt aan tandartsen die er kunstgebitten van maken. Op het slagveld van Waterloo vindt hij het lichaam van Amadeo die een onwaarschijnlijk perfect gebit bezit en ook brieven van een gefortuneerde geliefde (Margaux) bij zich heeft. Vos klopt de tanden en kiezen los en ontfermt zich over de correspondentie. In Londen zorgt een tandarts ervoor dat Vos (eigenaar van een totaal verrot gebit) kan beschikken over de ivoren wachters van Amadeo. Vos voelt zich daarna een ander mens en maakt een plan. Hij zal aan de armoede ontsnappen door het aan te leggen met Margaux om zich vervolgens meester te maken van haar geld.  In Amsterdam ontmoet hij haar maar het plan pakt heel anders uit. Tot zover, want anders geef ik teveel weg.

Hulst brengt verschillende verhaallijnen met een eigen chronologie en pendelt onverschrokken heen en weer tussen het natuurlijke en het bovennatuurlijke. Alles verpakt in zinnen die met stilistisch meesterschap zijn opgeschreven, al lijkt soms de vorm boven de inhoud te gaan. Dan vraag ik me af: lezen we hier een Grote Waarheid of een kalenderwijsheid? Misschien ben ik de enige twijfelaar. Op pagina 411 lezen we bijvoorbeeld: "Graatmagere beauty's op leeftijd hurkten in barmhartig kaarslicht aan sigarettenhouders en fileerden in toneelmonologen hun plaatsvervangers - andermans voorspoed was hun ramp." Dat vind ik prachtig. Maar de opening van de alinea onderaan op pagina 63 is mij wat te dik: " 's Nachts is de nevel een bleek beest dat over de aarde kruipt."

Ach, wat maakt het uit. Tandenjager is een geweldig boek. Beklemmend, bezeten, soms ongeloofwaardig, strak gecomponeerd door een tovenaar met taal.

Auke Hulst
Tandenjager
Uitgeverij Ambo Anthos
2025
431 pagina's
ISBN 9789026355776
€ 26,99