Geschiedenis.nl

In het Leidse Rijksmuseum van Oudheden (RMO) is nu een gloednieuwe expositie te zien die de naam Galleria draagt. Het gaat om 12 kleine tentoonstellingen die samen één geheel vormen. De gemeenschappelijke verbinding is de Oudheid. Het RMO presenteert deze tentoonstelling op deze specifieke manier zodat verschilende onderwerpen, die te klein zijn voor een grote expositie, toch aan bod kunnen komen. Boeiende, zotte, specifieke en bizarre onderwerpen kunnen zo toch eens aan het publiek getoond worden. De 12 galleria in het RMO zijn te bezoeken in deze volgorde: Herinneringen aan Palmyra; Schatkamer van Kennis; In Pracht gehuld; Verleden Land; Het Egyptische Labyrint; Fragmenten van het Oertapijt; Fibula’s vol Verhalen; Anch; Kapsalon RMO; Leren van het Verleden; de Tijd tikt; en Odysseus en de verdronkenen en de geredden. Elke expositie-zaal heeft een eigen atmosfeer en werd samengesteld door wetenschappers, RMO-medewerkers en kunstenaars. De tentoonstelling is te zien t/m 1 november 2026.

Blik in de tentoonstellingszaal Galleria: Kapsalon RMO, Fotograaf: Mike Bink. Bron: RMO

Palmyra
De Galleria expositie begint met de afdeling die gewijd is aan de Syrische stad Palmyra. Hier geven 3 Syrische conservatoren die naar Nederland gevlucht zijn, uitleg over de tentoonstelling. Karam Abboud vertelt dat Palmyra totaal werd vernield door het fundamenteel Islamitische Isis / Daesh omdat er veel ‘heidense’ monumenten stonden. Gelukkig bevond hij zich ergens anders in Syrie in die tijd. Daardoor bracht hij het er levend vanaf. Later vluchtte hij naar Nederland.
Dergelijke zaken uit de Palmyra-zaal schetsen een treurig beeld van de hedendaagse stad en tonen aan hoe kwetsbaar mensen en cultuur kunnen zijn als oorlog uitbreekt in een bepaald gebied. We leren dat Palmyra oorspronkelijk een oasestad was omringd door palmbomen. Het gebied bood water, schaduw en voedsel aan reizigers in een desolaat, onherbergzaam landschap. Zo groeide Palmyra uit tot een ontmoetingsplek en centrum voor handelaren, toeristen en diverse culturen. Vanaf de eerste eeuw voor Christus begon Palmyra op economisch, cultureel en politiek gebied echt te floreren. De Palmyra-galleria is op prachtige wijze gedecoreerd met schilderijen van Gertie Bierenbroodspot. Het resultaat is zeer sfeervol.

Moderne Tijd
Galleria toont aan dat de Oudheid nog steeds doorwerkt in onze moderne tijd. Kunst en cultuur uit de Oudheid vindt zijn weg nog immer naar de bevolking via advertenties, T-shirts, speelgoed en gadgets etc. Het Egyptische Anch teken komt men tegenwoordig bijvoorbeeld nog regelmatig tegen in de samenleving. Fotograaf Marwan Magroun maakte een reportage over mensen die de Anch tegenwoordig nog steeds dragen in de vorm van een tatoeage, sieraad of haarversiering etc.

Anch-symbool
Het oud-Egyptische Anch-teken is een magisch amulet dat oorspronkelijk stond voor het (oneindige) leven, het leven na de dood of het leven dat gevoed wordt door het leven. Het is al zeker 5000 jaar een belangrijk mystiek symbool. Tegenwoordig geeft iedereen er zijn eigen uitleg aan. Voor velen is het iets spiritueels, voor sommigen anderen staat het voor een eigen reis, de brug tussen geest en aarde of een zoektocht naar iets geheimzinnigs ... Mensen zijn geneigd het enthousiasme voor het teken aan elkaar door te geven zo blijkt uit de tentonstelling. Door er positief over te spreken en het teken te laten zien, worden anderen er ook toe bewogen de Anch te gaan dragen. Dat het Anch teken uit een vrouwelijk geslachtsdeel bovenop een mannelijk geslachtsdeel zou bestaan, verwerpt de RMO-conservator naar het land der fabelen. Volgens hem was de Anch oorspronkelijk eerder een knoop van stof om magie in vast te leggen en bij zich te dragen.

Byzantium
De Galleria-tentoonstelling “In pracht gehuld” is in zijn geheel gewijd aan Nubische ceremoniele kleding (10e – 13e eeuw na Christus) zoals die gedragen werd door vorsten en bisschoppen. De gereconstrueerde kleding is gemaakt van puur natuurlijke, authentieke stoffen en werd vervaardigd door wetenschappers van de SWPS Universiteit in Warschau. De voorbeelden voor de kleding waren afkomstig van eeuwenoude schilderingen uit de kathedraal van Faras, die door Poolse archeologen werd ontdekt in Nubie, en zijn verder ook gebasseerd op oeroude textielfragmenten. De in het RMO getoonde kleding wordt gedragen door verschilende paspoppen, hetgeen alles er realistisch doet uitzien. De kleding is duidelijk geinspireerd door de mode uit het Byzantijnse rijk en straalde macht, status en autoriteit uit. Op 29 oktober worden de betrefende kostuums in het RMO gedragen in de Taffeh tempel door mensen die afkomstig zijn uit de streek (Nubie).
Een andere boeiende galleria-expositie is getiteld “Schatkamer van kennis” en gaat over de ruime bibliotheek van het RMO, die zo’n 37.000 boeken bevat. Al sinds 1818 verzamelt het museum boeken ter ondersteuning van archeologisch werk. In de galleria-vitrine van het RMO zijn zes bijzondere, uit de RMO-bibliotheek afkomstige, boeken te aanschouwen die allen uit verschilende eeuwen afkomstig zijn. Een fraai exemplaar is bijvoorbeeld de prachtig geilustreerde foliant “The Ruins of Palmyra” van Robert Wood uit 1753, een magnifieke atlas over de Syrische woestijnstad.

Kapsalon
De leukste en grappigste Galleria-afdeling is vermoedelijk “Kapsalon RMO”, die handelt over de haardracht van de Romeinen en welke (extravagante) coupes er in inzake hun mode gedragen werden. De zaal is ook echt als een soort kapsalon ingericht en geeft veel anekdotische details zodat de bezoekers zich goed kan inbeelden hoe het geweest moet zijn om in die tijd een Romeinse coiffure aangemeten te krijgen.
We leren via Galleria dat Romeinse vrouwen gedurende de Republiek (509 v Chr – 27 v Chr) eenvoudige kapsels droegen, vaak achterover gekamd of in een knot gedraaid. In de Keizerstijd, vanaf 27 v Christus,raakten ingewikelde coups steeds populairder. Pruiken en extentions maakten het volume groter. Dergelijke kapsels waren bedoeld om identiteit en status van de drager te verhogen. De haardracht was een weerspiegeling van persoonlijkheid, maatschappelijke positie en sociale normen.
De mode werd in de Keizerstijd grotendeels bepaald door invloedrijke vrouwen aan het hof. Zij hadden vaak een persoonlijke kapper. Het gewone volk ging naar barbiers en kappers in de stad. Het is leuk om in het museum uitgestald te zien wat voor kammen, spiegels, naald en draad en pinnen de Romeinen gebruikten om hun haren in orde te brengen. Heel veel verschil met de moderne tijd is er eigenlijk niet te zien.

Sphinx
Erg leuk en interessant om te zien in “De Tijd tikt”-galleria is hoe de Oudheid doorwerkt in de moderne tijd . Al eeuwenlang is het oude Egypte bijvoorbeeld een peilloze inspiratiebron voor ontwerpers. In Galleria ziet men hiervan een prachtig voorbeeld in de vorm van een klok met gouden sphinx erop uit 1930. Het dier ligt languit boven de wijzerplaat in een zeer relaxte pose. Erg bijzonder en curieus om te zien. Het object werd gemaakt door J. Smols. Beneden in het RMO is een ander leuk voorbeeld van de Oudheid in de moderne tijd te aanschouwen. Daar staat in een vitrine een moderne badeend die eruit ziet als een Farao. De Oudheid komt ons zo wel heel erg dicht op de (naakte) huid te zitten als we ons aan het wassen zijn ...
Deel-expo “Verleden Land” is interessant voor de nostalgici. Het gaat over de tekeningen van de Oudheid door illustrator Bob Brobbel. Veel mensen zullen zijn verbeelding van het verleden (Oudheid) nog kennen van de schoolboeken die ze moesten doornemen. Ook zijn boek “Verleden Land” dat in 1981 uitkwam zullen velen zich nog wel herinneren. In het RMO hangen prachtige tekeningen van zijn hand die onze verbeelding van de Oudheid levenslang gekleurd hebben.
Galleria “Leren van het Verleden” sluit hier goed op aan. Deze deelexpo gaat over hoe men vroeger over het verleden leerde en hoe dat tegenwoordig gebeurt. Het levert allerlei boeiende vragen op. Hoe verhoudt “ouderwets” handmatig tekenen zich bijvoorbeeld ten opzichte van high tech digtale documentatie en 3D-scans ? En wat betekent dit voor het onderwijs ? Mensen die de expo bezoeken kunnen zelf kennis maken met handmatig archeologisch tekenen. Een aanrader.

Oertapijt
Een bijzondere Galleria wordt gevormd door “Fragmenten van het Oertapijt”. Dit oertapijt heeft nooit echt bestaan, maar werd ongeveer dertig jaar gelden bedacht door de Nederlandse auteur Gerrit Komrij. Kunstenares Lux Buurman maakte 18 schilderijen die geinspireerd zijn door dit Oertapijt. In haar galleria-zaal zijn prachtige grote studies van Buurman te zien die de essentiele bouwstenen van het menselijke bestaan uitbeelden: voeding, schepping, labyrint, aanbidding en vuur. Dit alles in een Renaissance stijl met elementen van de aarde, die Lux Buurman gebruikte als basis voor het activeren van het collectief geheugen.

Fibula
Voor wie geinteresseerd is in sieraden uit de Oudheid is galleria “Fibula’s vol verhalen” niet te missen. Fibula’s zijn kledingspelden die in de Oudheid veel werd gedragen. Ze worden naast andere, meer hedendaagse Fibula’s uit Marokko, geplaatst. Hun beider betekenis en geschiedenis is heel anders, maar bezit ook overeenkomsten zo blijkt. Topstukken in deze zaal zijn o.a. de monumentale 19e eeuwse spelden uit de regio Tiznit en de wandvullende tekeningen van Fibula’s door Fatima Oulad Thami.
Wie de Oudheid wil terugzien in kunst met een zeer persoonlijke touch zal galleria “Odysseus en de verdronkenen en de geredden” zeer hoog waarderen. Hier heeft kunstenares Elisa Pesapane het verhaal van Odysseus uitgebeeld met verwijzingen naar haar bi-culturele Nederlands-Italiaanse achtergrond (Noord-Europees en Mediterraan). Ze toont aan dat Odysseus, zijzelf, toeristen en reizigers zich overal thuis kunnen voelen tewijl ze op reis zijn, net als de Etrusken vroeger in Italie. Haar tekeningen zijn geinspireerd door haar familiaire ervaringen in combinatie met de mythe van Odysseus. Een zeer geslaagd kunst-project.

Labyrint
De misschien wel meest mysterieuze galleria is “het Egyptische labyrint”. De reusachtige piramidetempel van koning Amenemhat III (19e eeuw voor Christus) werd door Herodotus beschreven als een tempel met een labyrint dat groter was dan alle monumenten uit de Griekse wereld samen. Volgens Herodotus zou het zelfs de Egyptische piramides evenaren en kon een mens er gemakkelijk in verdwalen. Op de expo vindt men veel informatie over ontdekkingsreizigers die het verdwenen complex later wilden terugvinden, aangevuld met mooi grafisch vormgegeven animaties. Uiteindelijk ontdekte de Britse archeoloog Flinders Petrie eind 19e eeuw dat er bijna niks over was van de piramidetempel. Slechts enkele bouw- en –relieffragmenten bleven over. Petrie maakte een reconstructie van de tempel, maar dat bleek later slechts een beredeneerde gok te zijn geweest.

Kapsel
De Galleria-expositie van het Rijksmuseum van Oudheden laat zien dat de Oudheid op veel verschillende manieren belicht kan worden en talloze lagen bezit. Alles wordt op een fijne, eigentijdse manier aan het publiek gepresenteerd. Voor elk is er wel wat wils. Archeologie, kunst en cultureel erfgoed worden fraai aan elkaar gesmeed tot een mooi, smakelijk geheel. Het doel van het RMO was om met Galleria leuke, interessante en grappige onderwerpen ook een keer aan bod te laten komen. Dat streven is zeker geslaagd. Vooral de Romeinse kapsalon mag er wat dat betreft wezen. Bezoekers zullen nooit meer op de zelfde manier in de spiegel van de kapper kijken na een bezoek aan Galleria. U bent gewaarschuwd ...
RMO: Galleria